Վարչական դատարան ներկայացված դիմումով դիմողները հետևյալ հիմնական փաստարկներն են պնդել:
- Առողջապահության նախարարն իրավասու չէր ընդունելու մարդու հիմնական իրավունքները սահմանափակող նորմատիվ իրավական ակտ.
Վիճարկվող Առողջապահության նախարարի 20.08.2021թ. թիվ 65-Ն հրամանով փոփոխություններ և լրացումներ են կատարվել ՀՀ առողջապահության նախարարի՝ 2020 թվականի օգոստոսի 4-ի թիվ 17-Ն և 2020 թվականի սեպտեմբերի 18-ի ՀՀ առողջապահության նախարարի թիվ 24-Ն հրամաններում, որոնք ընդունվել են «Հայաստանի Հանրապետության բնակչության սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովման մասին» (այսուհետ՝ Սանիտարական օրենք) 4-րդ հոդվածի համաձայն (Տես՝ այդ ակտերի նախաբանը):
Սանիտարահամաճարակային օրենքի 4-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն՝ սանիտարական կանոնները և հիգիենիկ նորմատիվները (հետագայում` սանիտարական կանոններ) սահմանում են բնակչության համար շրջակա միջավայրի անվտանգության և ոչ վնասակարության չափանիշներն ու մարդու կենսագործունեության համար բարենպաստ պայմանների ապահովման պահանջները:
Նույն հոդվածի երրորդ մասի համաձայն՝ սանիտարական կանոնների մշակման, հաստատման, վերանայման և կիրարկման կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:
Մեր տեղեկություններով Վիճարկվող հրամանի ընդունման ժամանակ Հայաստանում չի գործել ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված սանիտարական կանոնների մշակման, հաստատման, վերանայման և կիրարկման կարգ:
«Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե նորմատիվ իրավական ակտի որևէ դրույթ կարող է կատարվել միայն այդ նորմատիվ իրավական ակտով նախատեսված այլ նորմատիվ իրավական ակտի ընդունմամբ, կամ դրա կատարումն ուղղակիորեն պայմանավորված է նորմատիվ իրավական այլ ակտի ընդունմամբ, ապա նորմատիվ իրավական ակտի այդ դրույթը գործում է համապատասխան նորմատիվ իրավական այլ ակտն ուժի մեջ մտնելու պահից:
Այս պայմաններում, Առողջապահության նախարարն իրավասու չէր մշակել, հաստատել և վերանայել սանիտարական կանոնները, քանի որ Հայաստանում չի գործում Կառավարության կողմից սահմանման ենթակա սանիտարական կանոնների մշակման, հաստատման, վերանայման և կիրարկման կարգը: Ստացվում է, որ Սանիտարահամաճարակային օրենքի՝ սանիտարական կանոններ սահմանելու լիազորող նորմերը չեն կարող գործել առանց Կառավարության որոշման առկայության:
- Առողջապահության նախարարը պարտավոր էր հանրային քննարկում կազմակերպել.
Սանիտարահամաճարակային օրենքի 10-րդ հոդվածի առաջին մասի 3-րդ կետի համաձայն՝ քաղաքացիներն ունեն պետական մարմինների` բնակչության սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովմանը վերաբերող որոշումների և ծրագրերի մշակմանը, քննարկմանն ու ընդունմանը, սահմանված կարգով, մասնակցելու և դրանց իրականացումը վերահսկելու իրավունք:
Այս նորմից հետևում է, որ առողջապահության նախարարը պետք է առնվազն հանրային քննարկման ներկայացներ Վիճարկվող հրամանը:
Նորմատիվ իրավական ակտի նախագծի հանրային քննարկման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 3-րդ և 4-րդ հոդվածներով, ինչպես նաև ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հոկտեմբերի 10-ի N 1146-Ն որոշմամբ հաստատված «Հանրային քննարկումների կազմակերպման և անցկացման կարգ»-ով:
Ըստ այդմ առողջապահության նախարարը, հանրային քննարկման չներկայացնելով Վիճարկվող հրամանը, խախտել է դիմողների՝ վերոհիշյալ նորմով երաշխավորված իրավունքը:
- Առողջապահության նախարարը խախտել է կամայականության արգելքի և համաչափության սկզբունքները.
«Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքի (այսուհետ՝ Վարչական օրենք) I գլխի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վարչական մարմիններին արգելվում է անհավասար մոտեցում ցուցաբերել միատեսակ փաստական հանգամանքների նկատմամբ, եթե առկա չէ դրանց տարբերակման որևէ հիմք:
Նույն օրենքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ վարչարարությունը պետք է ուղղված լինի Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքներով հետապնդվող նպատակին, և դրան հասնելու միջոցները պետք է լինեն պիտանի, անհրաժեշտ և չափավոր:
Համաձայն Վարչական օրենքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասի և 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի կարգավորումների՝ կամայականության արգելքի և համաչափության սկզբունքները տարածվում են նաև Առողջապահության նախարարի՝ նորմատիվ ակտ ընդունելուն ուղղված վարչարարության նկատմամբ:
Վիճարկվող հրամանով Առողջապահության նախարարը տարբերակված մոտեցում է ցուցաբերել՝
- պատվաստվածների և չպատվաստվածների նկատմամբ.
- չպատվաստվածների խմբում՝ չպատվաստվածների և չպատվաստված, սակայն պատվաստվման հակացուցումներ ունեցող անձանց նկատմամբ:
Առողջապահության նախարարն ընդունել է, որ պատվաստվածները նույնպես վարակվում են կորոնավիրուսային հիվանդությամբ և կարող են վարակը փոխանցել այլ անձանց:
Այս պայմաններում, ստացվում է, որ պատվաստվածներին ՊՇՌ հետազոտության ենթարկվելու պարտականությունից ազատելով, առողջապահության նախարարը չի լուծում հիվանդությունից կանխարգելման խնդիրը, այն պարզ պատճառով, որ պատվաստված քաղաքացին կարող է վարակվել կորոնավիրուսային հիվանդությամբ և այցելելով աշխատանքի վարակել ինչպես ՊՇՌ սերտիֆիկատ ունեցող չպատվաստված քաղաքացիներին, այնպես էլ պատվաստված քաղաքացիներին:
Նույն տրամաբանությունն է գործում պատվաստման հակացուցում ունեցող քաղաքացիների մասով: Հակացուցում ունենալը չի նշանակում, որ քաղաքացին ապահովագրված է վարակից:
Պետական մարմիններն իրական կանխարգելում չեն իրականացնում, մասնավորապես՝ թույլատրելով հանրային մարդաշատ միջոցառումներ, տրանսպորտային միջոցներում մարդկանց մեծ հոսք (Տես լուսանկարները տեքստի վերջում՝ 21.09.2021թ. և 29.09.2021թ. երթուղային տրանսպորտային միջոցների լուսանկարները):
Սա նշանակում է, որ Առողջապահության նախարարի իրական նպատակն է մարդկանց պատվաստելը, իսկ ՊՇՌ սերտիֆիկատ պահանջելը քաղաքացիների հաշվին, ըստ էության դառնում է պատժի միջոց:
Այս պայմաններում, Վիճարկվող հրամանն ընդունելով Առողջապահության նախարարը չի լուծել խնդիրը, քանի որ կանխարգելման նպատակին հասնելու այս միջոցները պիտանի չեն, բավարար չափով անհրաժեշտ չեն:
Սահմանադրական դատարանն իր 18 հունիսի 2020 թվականի ՍԴՈ-1546 որոշմամբ բացահայտել է Համաչափության սկզբունքի տարրերը, որոնք նույնկերպ կիրառելի են Վարչական օրենքի 8-րդ հոդվածի համատեքստում:
- Առողջապահության նախարարը սահմանափակել է քաղաքացիների բժշկական միջամտությունից հրաժարվելու իրավունքը.
«Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին օրենքի» 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը կամ կոնտակտային անձն իրավունք ունի գրավոր հրաժարվելու բժշկական միջամտությունից կամ պահանջելու ընդհատել այն, բացառությամբ սույն օրենքի 24-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի:
Բացառություն սահմանող 24-րդ հոդվածի համաձայն՝ առանց մարդու կամ նրա օրինական ներկայացուցչի համաձայնության բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացվում են՝
1) մարդու կյանքին սպառնացող վտանգի դեպքում՝ Կառավարության սահմանած կարգով․
2) շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունների դեպքում՝ օրենքով սահմանված կարգով:
Այս բացառությունները չեն վերաբերում առողջ մարդուն, հետևաբար առողջ քաղաքացին կարող է պատվաստվելու կամ ՊՇՌ հետազոտություն անցնելու բժշկական միջամտությունից հրաժարվել:
Ստեղծված իրավիճակում, Առողջապահության նախարարը քաղաքացիների համար սահմանել է երկու տարբերակ՝
- առաջին՝ բժշկական միջամտություն- պատվաստվելու միջոցով.
- երկրորդ՝ բժշկական միջամտություն- ՊՇՌ հետազոտություն անցնելու միջոցով:
Եթե աշխատող քաղաքացին չի ընտրում բժշկական միջամտություններից որևէ մեկը, բախվում է իր աշխատանքային իրավունքների սահմանափակման խնդրի հետ:
Ստացվում է, որ առողջապահության նախարարն իր հրամանով սահմանափակել է օրենքով քաղաքացուն շնորհված իրավունքը:
Բեռնել վարչական դատարանի դիմումի տեքստը.
«ԱԶԱՏ ԿԱՄՔ» ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆ
Լուսանկարները՝
